کد خبر: 178606
ف

با «مرگ سودخور» به تاجیکستان بروید

در این روزهای قرنطینه لغو شده، می‌توانیم با مرگ سودخور سفری آسان و شیرین به تاجیکستان داشته باشیم و در حال و هوای زبان شیرین تاجیکی نفسی تازه کنیم.

با «مرگ سودخور» به تاجیکستان بروید

نام صدرالدین عینی را اول‌بار از استاد یوسفعلی میرشکاک شنیدم. در مجلسی بودیم و سخن از صدرالدین به میان آمد. ایشان خاطره‌ای نقل کردند به این مضمون که گویا صدرالدین عینی مادربزرگ فرهیخته‌ای داشته که اهل حکمت و فضل بوده است. روزی صدرالدین جوان به او مراجعه می‌کند و در خلال بحثی می‌پرسد: «چرا دیگر شاعران بزرگی چون مولانا و حافظ و بیدل و... در زبان فارسی نداریم؟» پیرزن ساده بخارایی پاسخ می‌دهد: «این شاعران ولایت داشتند و اگر شاعری اهل ولایت باشد بدون‌شک به آن جایگاه رفیع و درجه تاثیرگذاری خواهد رسید.» این حرف به جانم نشست و مثل بسیاری از هم‌پیاله‌های خودم که اسیر زیست مجازی شده‌ایم، بر آن شدم تا در فضای مجازی به دنبال این آدم بگردم. اینجا بود که با شخصیت رفیع و بزرگ عینی و قدرت و نفوذ کلام او آشنا شدم.

صدرالدین عینی؛ بنیانگذار ادبیات جدید تاجیکی، بیست‌وششم فروردین‌ماه در سال ۱۲۵۷ در بخارای ازبکستان متولد شد. نام اصلی او صدرالدین سیدمرادزاده است که به عینی مشهور شده است. نام عینی در ایران بیشتر با کتابی گره خورده است به نام یادداشت‌ها که در سال ۱۳۶۲ به کوشش سعیدی‌سیرجانی به چاپ رسید. این کتاب که درواقع زندگینامه‌ای خودنوشت از عینی است با یادداشت‌های مبسوط او که تصویرگر بزنگاه‌ها و دقایق زیبای زندگی این ادیب تاجیکی است، توانست توجه بسیاری از مخاطبان ادبیات فارسی را به خود جلب کند.

عینی از نویسندگانی است که زندگی او دو دوره بسیار متفاوت تاریخ ترکستان را در بر می‌گیرد: یکی روزگار پیش از انقلاب اکتبر و زمان امیر بخارا و دیگری دوره تسلط شوروی بر آسیای میانه. به گفته خودش او در زمان امیر بخارا اثر قابل‌توجهی به وجود نیاورد و «انقلاب او را نویسنده کرد». ولی بدیهی است که خمیرمایه افکار و نوشته‌های او بیشتر به دوران پیش از انقلاب سوسیالیستی تعلق دارد و وقایع آن ایام را در آثاری چون یادداشت‌ها، داخوانده، عصیان غلامان و... تصویر می‌کند. (از مقدمه کتاب)

پس از انقلاب اکتبر، عینی به خواندن آثار نویسندگان روس رو آورد و تحت‌تاثیر قلم آنها به نوشتن رمان و داستان پرداخت. با این حال سرودن را کنار نگذاشت و در کنار نوشتن رمان که بخش عمده فعالیت‌های او در این برهه زمانی را تشکیل می‌دهد، به شعر هم نیم‌نگاهی داشت. در زمینه شعر، تجربیات عینی تجربیات قابل‌اعتنایی‌ است که می‌توان ریشه‌های نوگرایی در شعر معاصر را نیز در آنها بررسی کرد. در این زمینه به مثالی بسنده می‌کنم. پنج سال پیش از آنکه نیما یوشیج منظومه افسانه- که اولین بارقه‌های پدید آمدن شعر نو فارسی در آن وجود داشت و با انتشار آن عقاید موافق و مخالف بسیاری در ادب فارسی مطرح شد - را بسراید، عینی شعری با نام مارش حریت سرود که وزنی بسیار نزدیک به وزن شعر نیما دارد و ریشه‌های نوآوری در وزن را می‌توان در آن دید.

بخشی از شعر مارش حریت:

ای ستمدیدگان، ای اسیران!
وقت آزادی ما رسید
مژدگانی دهید، ای فقیران!
در جهان صبح شادی دمید
هر ستمگار دون خرم و شاد
سال‌ها جام عشرت چشید
در شب تیره جور و بیداد
هر ستمدیده محنت کشید
وزن: فاعلن / فاعلن/ فاعلاتن   فاعلن / فاعلن/ فاعلن
فاعلن / فاعلن / فاعلاتن   فاعلن / فاعلن / فاعلن

بخشی از منظومه افسانه:

در شب تیره دیوانه‌ای کو؟
دل به رنگی گریزان سپرده
در دره‌ی سرد و خلوت نشسته
همچو ساقه گیاهی فسرده
می‌کند داستانی غم‌آور.
وزن: فاعلن / فاعلن / فاعلاتن  فاعلن / فاعلن / فاعلاتن
فاعلن / فاعلن / فاعلاتن  فاعلن / فاعلن / فاعلاتن
فاعلن / فاعلن / فاعلاتن *

در سال گذشته نشر نو کتابی را منتشر کرد با عنوان «مرگ سودخور» با مقدمه‌ای از حسن جوادی و مقاله‌ای از ییرژی بچکا که رمانی است ۲۰۰ صفحه‌ای و با زبان طنز که عینی در آن خاطرات جوانی‌اش در بخارا را بیان کرده است. نکته جالب‌توجه درباره مرگ سودخور آن است که گفته می‌شود صادق هدایت در سال ۱۹۴۴ در سفری که برای شرکت در بیست‌وپنجمین سالروز تاسیس دانشگاه تاشکند به آن شهر کرد با عینی و آثارش آشنا شد و احتمالا در نوشتن حاجی‌آقا از مرگ سودخور الهام گرفته‌ است. ییرژی بچکا؛ مستشرق مشهور چک، در مقایسه این دو اثر مقاله‌ای دارد که ترجمه آن پیوست همین کتاب است.

در این روزهای قرنطینه لغو شده، می‌توانیم با مرگ سودخور سفری آسان و شیرین به تاجیکستان داشته باشیم و در حال و هوای زبان شیرین تاجیکی نفسی تازه کنیم. کتاب همچنین واژه‌نامه کوچکی دارد که در آن معادل فارسی برخی اصطلاحات تاجیکی کتاب هست. اصطلاحات شیرینی نظیر «آتشخانه: منقل»، «آوازت را نه‌برار: صدایت درنیاید»، «امپیره‌تار: امپراتور»، «اشکم کلان: شکم‌گنده»، «از سرهاتان گردم: قربان شما بشوم» و ...

منبع : مشرق
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • نژادپرستی با طعم لاکچری در نروژ
  • صفحه اول روزنامه های صبح امروز / شنبه 17 خرداد
  • شناسایی ۲۸۸۶ مبتلای جدید به ویروس کرونا
  • فرانسه بازهم خواستارآزادی«فریبا عادلخواه» شد
  • بیرانوند نامزد عنوان گلر برتر
  • لحظات رای‌گیری مجلس خبرگان برای انتخاب رهبرانقلاب
  • واکنش وزارت خارجه به افزایش تحریم‌ها
  • هوا خنک می شود
  • امارات میزبانی لیگ قهرمانان آسیا نیست
  • آخرین مهلت مستقیم فروش سهام عدالت
  • راه حل بحران در ریاض است
  • واکنش دیرهنگام مرکل به مرگ فلوید
  • واکنش حماس به تجاوز جدید اسرائیل به سوریه
  • کشتی ایران در آب‌های عراق غرق شد
  • گام رو به جلوی پرسپولیس در پرونده کالدرون
  • حیات سیاسی لاریجانی به آخر خط رسیده
  • ۲۰ میلیون یمنی با گرسنگی و کرونا روبرو هستند
  • تمدید فرصت مدیریت مستقیم سهام عدالت
  • متحدان عرب آمریکاقادربه همراهی نیستند
  • عمدی بودن آتش سوزی های اخیر در تهران
  • نقش سوئیس در آزادی شهروندان آمریکا و ایران
  • کارفرمایان شاکی از پرداخت تسهیلات ایام کرونا
  • تجدیدنظردر محاسبه کرایه «تن بر کیلومتر» کامیون
  • بررسی ویژگی‌های رهبری
  • عکس/ خودروهای زرهی جنگی
  • پرواز ایرلاین‌های چینی به آمریکا ممنوع می‌شود
  • فیلم/جمعیت حاضردرمراسم یادبود جورج فلوید
  • نگرانی فرانسه از پیروزی‌های نیروهای وفاق لیبی
  • گزارش بانک مرکزی را قبول نداریم
  • راهکار عربستان برای جبران سقوط درآمدهای نفتی
  • برای آزادی مایکل وایت با مقام‌های ایران دیدار کردم
  • برانکو راضی به توافق جدید با پرسپولیس نشد
  • تا ۳ ماه دیگر سرخابی‌ها را وارد بازار سرمایه می‌کنیم
  • دخالت در امور داخلی چین را متوقف کنید
  • آخرین وضعیت غلظت چربی خون ایرانیان
  • کدام منطقه پاک‌ترین هوای کره زمین را دارد؟
  • نامه یک سیاهپوست به امام(ره)/شما نشان دادید که بیش از همه به سیاهان اهمیت می‌دهید
  • غایب بزرگ بارسلونا در بازگشت لالیگا
  • استرس و اضطراب را با کرونا اشتباه نگیرید
  • تست «سرولوژی» معیار تشخیص کرونا
  • بیرون زدگی دیسک کمر در کمین آقایان
  • شکل میوه‌جات در عملکرد بدن تاثیری ندارد
  • حضور ۵ دانشگاه ایران در میان ۱۰۰ دانشگاه برتر
  • بهترین روش ضدعفونی لباس‌های آلوده به کرونا
  • عوارض اسفاده ازعینک‌های آفتابی غیراستاندارد
  • عامل نیمی از مرگ‌های زودرس در کشور
  • ایران حذف وزیر ورزش از انتخابات را پذیرفت
  • ترام‍پ: ممنونم ایران
  • نامه روسیه به سازمان ملل در دفاع از حق ایران
  • کشته شدن فرمانده مشهور ارتش عربستان
  • یک کشتی ایران در آب‌های عراق غرق شد
  • ثبت نام ۷ میلیون نفر در طرح فروش فوری
  • «پاتوسی»در اردوی فولاد
  • ورود اولین محموله دارویی از مرز بازرگان
  • اقامه نماز جمعه فردا در ۲۱ شهر گیلان
  • ۵ دانشگاه ایرانی در میان ۱۰۰ دانشگاه برتر
  • ۳ وزیر، مهمان هفته آینده مجلس
  • ردیابی کرونا به کمک ماهواره
  • نایب قهرمانی شطرنج باز ایران در آسیا
  • مهلت یک هفته‌ای مقاومت به اسرائیل
  • اتهام قاتل «جورج فلوید»
  • ادامه روند ابتلا به کرونا در خوزستان
  • مقرری بیمه بیکاری کرونا چقدر است؟
  • برملا شدن راز جنایت با شهادت طوطی
  • اصلاحیه جنجالی AFC
  • توسل کردم و هیچ وقت لو نرفتم
  • تقلای ترامپ برای حل بحران خلیج فارس
  • تعداد بازداشت‌شدگان اعتراضات آمریکا
  • ستاره سابق پرسپولیس چشم انتظار کمک‌های مالی
  • پل تاریخی ۱۵ خرداد گلباران شد
  • تولد بره‌ای با ۸ دست و پا
  • رحمان رضایی مغلوب بازیکن عراقی
  • آش باران سفارت آمریکا در آتن
  • واشینگتن سقوط کرد!
  • رئیس مجلس نفر اول صف شفافیت