کد خبر: 123677
ف
مطالعه موردی یک شغل در فتوت‌نامه‌ای مشهور

تاملی تاریخی فرهنگی درباره عرضه گوشت!/ دین قصابان انصاف است

در پیشینه فرهنگی ایران هر حرفه‌ای فتوت‌نامه‌ای داشت و این نشان از جوانمرد بودن ارباب حِرَف بود و اصولاً یکی از ضابطه‌های بدست گرفته هر شغلی، جوانمردی و گرویدن به فتیان و جوانمردان بود.

تاملی تاریخی فرهنگی درباره عرضه گوشت!/ دین قصابان انصاف است

در پیشینه تمدنی ایران به تاسی از اسلام و آموزه‌های اسلامی و همچنین ائمه معصومین (ع) جوانمردان و فتیانی شکل گرفتند که در قدم نخست جنگاوران و سلحشورانی دلیر بودند و در مرحله بعد ارباب حِرَفی که با بهره‌گیری از زور بازو و همچنین عرفان اسلامی و به تاسی از سیره پیامبر (ص) و امیرالمومنین امام علی (ع) به دفاع و دستگیری از مظلومان پرداختند.

در تمدن ایرانی شاید نخستین و در عین حال مهمترین گروه از جوانمردان و فتیان، «عیاران» بودند که بعدها از سلحشوری‌های آنان منابع فرهنگ عامه مهمی چون «سمک عیار» و «قصه حسین کرد شبستری» باقی ماند. عیاران کسانی بودند که با مصادره اموال ثروتمندان، آنها را به فقرا می‌رساندند.

فتوت‌نامه‌ها یکی از مهم‌ترین میراث معنوی مکتوبی است که امروزه با تلاش محققان در دسترس ما قرار دارد. فتوت‌نامه آئین‌نامه‌های تشرف به پیمان‌های جوانمردی بود. جوانمردان در هر شغلی که قرار داشتند، فتوت‌نامه‌هایی تدوین کردند تا ضمن معرفی شغل خود و بن‌مایه‌های عرفانی اسلامی آن، دستور العملی برای ورود تازه‌واردان به حرفه خود معرفی کنند. به همین منظور در فتوت‌نامه‌ها منشأ هر شغلی الهی معرفی شده و نخستین شاغلان در آن شغل پیامبران و رسولان الهی بوده‌اند.

هر حرفه‌ای برای خود فتوت‌نامه‌ای داشت و این نشان می‌داد که ارباب حِرَف همگی از جوانمردان بودند و اصولاً یکی از ضابطه‌های به دست گرفتن هر شغلی، جوانمردی و گرویدن به فتیان و جوانمردان بود. فتوت‌نامه‌های معماران، سپاهیان، خبازان، نجاران، دوزنده‌ها و خیاطان، بافنده‌ها، سلمانی‌ها، چیت‌سازان، نمدمالان، کرباسیان، سقایان و حتی فتوت‌نامه قصابان و سلاخان، امروزه به دست ما رسیده است.

اصناف و ارباب حرف در پیشینه تمدنی ایران معمولاً به سختی «اوستا» ی جدید را می‌پذیرفتند، چرا که هراس آن را داشتند که او آداب را رعایت نکند. شخص ابتدا باید سال‌ها در خدمت اوستا و استاد خود شاگردی می‌کرد و بعد به جرگه استادان وارد می‌شد. استاد برای شاگرد همه چیز بود: معلمی سترگ که هم آداب شرعی را از او می‌آموخت و هم آداب جوانمردی و فتوت را. فتوت‌نامه‌ها هم در اصل رساله‌های عملیه‌ای برای آموزش بودند. این رساله‌ها معمولاً با مباحثی پیرامون پیشینه دینی و اساطیری شغل و چگونگی ابداع ابزار آلات و ملزومات این شغل در فرهنگ عامه ایران اسلامی آغاز شده و در ادامه آداب شرعی، اصول اعتقادی و جوانمردی در شغل را در قالب پرسش و پاسخ‌هایی آموزش می‌دادند.

یکی از مهم‌ترین این فتوت‌نامه‌ها «رساله‌های قصابان و سلاخان» است. کار قصابی همپای نانوایی به شدت با زندگی روزمره انسان‌ها در ارتباط بود و قوّت مردمان برای ادامه زندگی را فراهم می‌کرد. به دلیل اهمیت آنها داستان‌های فرهنگ عامه‌ای بسیاری هم در پیرامون آنها بوجود آمد که شاید مشهورترین آنها داستان «جوانمرد قصاب» باشد.

در ذیل بخش‌هایی از «رساله قصابان و سلاخان» از نسخه هفت درویش از کتاب «فتوت و اصناف» به کوشش مهران افشاری و مهدی مدائنی نقل شده است. این رساله نسبتاً مفصل است و متن آن با روایتی از «امام ناطق محقق، امام جعفر صادق (ع)» آغاز می‌شود. در این روایت چگونگی قربان کردن برای حضرت آدم (ع) برای قوت گرفتن و ادامه کار زراعت توسط ایشان شرح داده می‌شود. دنباله این رساله نیز در آداب شرعی و حلال و حرام‌ها و همچنین مکروهات در شغل قصابی و سلاخی است. اینکه دور شدن اصناف جدید موجود در زندگی مدرن از محتوای چنین رساله‌هایی، چه تأثیری بر فرهنگ اصناف گذاشته است، پژوهشی است که باید توسط جامعه شناسان صورت گیرد، اما غور در این رساله‌ها نشان می‌دهد که در اقتضائات زندگی جدید آنچه فراموش شده نگاه بنیادین به فرهنگ، عناصر غیرتکنیکال و اخلاقیاتی است که در دل آن شغل و حرفه خاص روحی معنوی و اجتماعی را ایجاب می‌کرد و این روح از فروکاستن «شغل» به «تکنیک صرف» یا «فن محض» جلوگیری می‌نمود. امروزه ما با بسیاری از ارباب حرف مواجه‌ایم که فرهنگ تاریخی و پشتوانه اجتماعی حرفه‌شان را به مثابه عنصری هویت‌بخش به آن شغل، به کلی از یاد برده‌اند و در این شرایط آنچه از دست رفته همان نگاه اخلاقی اجتماعی است که شغل و حرفه‌ها واجد روحی معنوی و اصالتی فرهنگی می‌کرد.

به عبارت دیگر جدا کردن آن روح ذاتاً غیرتکنیکال از پدیدار شغل، باعث جدا شدن نگاه اخلاقی، معنوی و شرعی از آن شده و مفاهیم مهمی چون «انصاف»، «نفقه» و… در پستوهای فرهنگ عامه در خصوص شغلی مانند قصابی قرار گرفت. مفاهیمی که در تاریخ و پیشینه این شغل شدیداً مورد تاکید بوده است. در چنین حالتی ارباب حرف صرفاً بدل به تکنسین شده و آداب شغل خود را در زمره «فرهنگ موزه‌ای» قلمداد می‌کنند. بدل شدن وجوه معنوی فرهنگ به امری صرفاً «موزه‌ای»، «نمایشی» و ا ز جهاتی «سفارشی» از خطرناک‌ترین بخش‌های مواجهه ما با جهان مدرن و تبدیل شدن به سوژه‌های متجدد بوده است. مطالعه منابعی تاریخی فرهنگی مانند «فتوت و اصناف» می‌توانند ما را آماده همسنجی رفتار خود در جهان اصطلاحاً پیشرفته و مدرن امروز با رفتار پیشینیان و نیاکانی کنند که گاه به نظر می‌رسد از وضعیت کنونی ما بسیار «پیشتر» بوده‌اند. در بخشی از این کتاب درباره مرام قصابان چنین آمده است:

فتوت قصابان

اگر پرسند که: فرض و سنت سلاخان چیست؟ بگوی که فرض سلاخان تکبیر و تهلیل و تسبیح است و سنت سلاخان در راه خدای تعالی نفقه کردن است.

اگر پرسند که فرض و سنت قصابان چیست؟ بگوی که فرض و سنت قصابان پاکی و راستی است.

اگر پرسند که غسل قصابان چیست؟ بگوی که: غسل سلاخان ذِکر است و غسل قصابان بسم الله الرحمن الرحیم.

اگر پرسند که: احکام سلاخان و قصابان چیست؟ بگوی که احکام سلاخان حق را از باطل جدا کردن و از مناهی دور بودن است و احکام قصابان انصاف دادن و انصاف ستانیدن است.

اگر پرسند که: ارکان سلاخی و ارکان قصابی چیست؟ بگوی که: ارکان سلاخی و قصابی آن است که این طایفه سلاخ و قصاب در همه کار رضا و تسلیم باشند مانند گوسفند که ریسمان در گردن وی می‌کنند و به جانب سلاخان می‌برند که وی را بکشند و گوسفند می‌رود و رضا و تسلیم است، پس صاحبان این کار و کسب سلاخی و قصابی نیز باید که همچنین رضا و تسلیم باشند تا این کسوت و صورت برایشان مسلم باشد.

اگر پرسند که: ایمان و اسلام و دین سلاخان چیست؟ بگوی که: ایمان سلاخان تکبیر است و اسلام سلاخان تسلیم است و دین سلاخان سلام علیک است.

اگر پرسند که: ایمان و اسلام و دین قصابان چیست؟ بگوی که: ایمان قصابان به ذکر حق بودن است و اسلام قصابان ظاهر و باطن خود را پاک داشتن است و دین قصابان انصاف دادن است.

منبع : مهر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • هفت افسانه‌ای استقلال پشت عادل درآمد
  • حمایت عجیب هنرپیشه زن ازفردوسی پور
  • مجید قناد مجری «کودک‌شو» می‌شود
  • آغاز پخش «نون.خ.» از ۲۹ اسفندماه
  • پمپئو با امیر کویت دیدار کرد
  • نقش اسرائیل در آموزش ارتش‌های سعودی
  • خوراکی‌هایی برای پیشگیری از گرفتگی عروق
  • زمان به جلو کشیدن ساعت در سال 98
  • جزئیات ویژه برنامه‌های تحویل سال تلویزیون
  • هدف «پمپئو» از سفر به خاورمیانه
  • واکنش وزارت کشاورزی به پیاز ۹ هزار تومانی
  • عکس/ نمایی دیدنی از حرم امیرالمومنین (ع)
  • لندن از اتحادیه اروپا تا 9 تیر مهلت خواست
  • 5 کاندیدای آمریکایی آماده بازگشت به برجام
  • ترافیک سنگین در جاده های مازندران
  • عکس آرشیوی از جوانی «رامبد جوان»
  • چه باندی پشت فردوسی پوره خدا میدونه!
  • دلیل سکوت آیت‌الله بروجردی
  • ببینید آخوندا تا کجا نفوذ کردن+ عکس
  • حجت الاسلام رئیسی بر مزار پدر +عکس
  • زمان اولین تمرین پرسپولیس در سال 98 مشخص شد
  • فیلم/ حال و هوای حرم رضوی
  • فیلم/ انتقاد "آرنولد" از مردم ایران!
  • فیلم/ آتشی که بالن آرزوها به پا کرد!
  • فیلم/ تمامی محورهای کشور باز است
  • فیلم/ تحریم بخاطر همکاری با دِه‌نمکی !
  • فیلم/ تبریک فارسی سفیر انگلیس به ایرانیان
  • فیلم/ نماز متفاوت حاج قاسم !
  • فیلم/ لحظه وقوع زلزله ۶.۴ ریشتری در ترکیه
  • دربی، بزرگ‌ترین چالش الماس سیاه استقلال
  • مسئله مرزبندی فرهنگی با دشمن+فیلم
  • فیلم/دعا نیایش ژاپن درهنگام ساخت کامیون
  • راهیان نور، کارخانه کادرسازی است
  • مثلث طلایی برانکو عامل پیروزی پرسپولیس در دربی؟!
  • فیلم/اسم دزدی را گذاشتند اختلاس!
  • صوت بنی فاطمه/به مناسبت ولادت حضرت علی
  • امید به غرب باید از بین برود
  • امیدواری سرمربی پدیده برای پیروزی پرسپولیس
  • عکس/چهارشنبه آخر سال آرام بیمارستانها
  • اگرانقلاب نمی‌شد،وضعیت امروزما چه‌طور بود؟
  • ماجرای نامه‌های اوباما به رهبر انقلاب
  • کاهش ۷۵ درصدی حوادث
  • آخرین تحولات میدانی استان الجوف
  • ای کاش آقای آشنا این نظرسنجی را منتشر کند
  • عکس/ حرم امیرالمومنین علیه‌السلام در شب میلاد
  • ضاربان سرباز دو پسر بودند که دستگیر شدند
  • تحریم صدا سیما بی‌معنی است
  • قطع‌عضو ۱۰۷ نفر از مصدومان چهارشنبه سوری
  • سلبریتی فراموش کار
  • سرمربی تیم ملی فوتبال اروپایی است
  • فیلم/ لحظه فرود هواپیمای بدون چرخ در مهرآباد
  • رکوردهای رونالدو که مسی هنوز آن‌ها را فتح نکرد
  • وضعیت خصوصی سازی پرسپولیس و استقلال
  • اطلاعیه اسپانسر باشگاه پرسپولیس
  • خبر خوش برای شفر
  • یک مجری اگر یک جا بماند می گندد !
  • فردوسی پور سکوت خود را شکست
  • قوانین تلخ کار دست پرسپولیس داد
  • هم عدالت هم استقلال ومرزبندی بادشمن
  • به خاطر استقلال سرزنشم نکنید
  • ️آیا رانندگی زنان بدتر از مردان است؟!
  • حکم شرعی اعتکاف در مساجد دانشگاه
  • کینه شتری جشن عروسی را به عزا تبدیل کرد
  • چطور دزدهای نوروزی را ناامید کنیم؟
  • غرب پاسخگو باشد
  • یک کاسه آش ضرغامی با بازیگر معروف سینما
  • گاف دوباره آشنا؛ فروغ، فردوسی و فضاحت دولت
  • دغدغه کارگر برنامه نود است؟!
  • بالاخره فردوسی‌پور دلال و ابلیس هست یا نیست؟
  • اگه هاشمی زنده بود به روایت فائزه
  • مسأله ساده تغییر فردوسی‌پور
  • دریغ‌های سال ۱۳۹۷ ‌+عکس
  • تفاوت مدیر جهادی با مدیران کاخ نشین
  • ای کاش آقای آشنا این نظرسنجی را منتشر کند
  • فیلم/ کولاک شدید در محور شهمیرزاد