کد خبر: 118901
ف
مجید شاکری

با برجام چه باید کرد؟

سوالی که مدتی است از لایه نخبگانی عبور کرده است و به یک سوال عمومی بدل شده آن است که اکنون که ایران از باقی ماندن در برجام پس از خروج آمریکا از آن عملا هیچ بدست نیاورده باید با برجام چه کرد؟

 با برجام چه باید کرد؟

سوالی که مدتی است از لایه نخبگانی عبور کرده است و به یک سوال عمومی بدل شده آن است که اکنون که ایران از باقی ماندن در برجام پس از خروج آمریکا از آن عملاً هیچ بدست نیاورده باید با برجام چه کرد؟
یک سر طیف آن است که با توجه به آنکه صرفاً ایران در برجام باقی مانده و بقیه اعضا (چین، روسیه، اروپا و سه کشور آن و آمریکا) عملاً در برجام نیستند دلیلی برای ادامه یکطرفه این تعهد نیست و باید آن را دور انداخت.

طرف دیگر طیف آن است که خروج از برجام یعنی بازگشت قطعنامه های سازمان ملل، بازگشت تحریم اتحادیه اروپا و بقول بعضی سیاسیون (فارغ از صحت و عدم صحت) بازگشت سایه جنگ، پس حتی در صورت ادامه روند فعلی باید برجام را حفظ کرد تا " اوضاع بدتر نشود". این نوشتار در پی آن است که معقول ترین جانمایی در این طیف را به افکار عمومی پیشنهاد دهد.

با این حال لازم است قبل از تبیین چارچوب پیشنهادی جهت پیشگیری از پیش فرض های احتمالی اثر گذاربر برداشت خواننده محترم، دو نکته عمومی را متذکر شوم:

1- مع الاسف سیاست خارجی ایران به بخشی از سیاست داخلی جریانهای سیاسی بدل شده است. بطور خاص شکل رابطه ایران و آمریکا به بخشی از برنامه داخلی یک طیف سیاسی در ایران و یک طیف سیاسی در آمریکا بدل شده. این نوشتار به برجام به عنوان بخشی از سیاست خارجی ایران به عنوان یک کل نگاه می کند و تعمدا ردپای تاثیرات و تاثرات این امر بر سیاست داخلی جریانها در سراسر این نوشتار مکتوم است تا مانع از اثر گذاری علقه های احتمالی سیاسی بر نگرش مخاطب ارجمند گردد.

2- با هر شکست می توان با دو سوال مرکزی مواجه شد. سوال اول ان که " تقصیر کیست؟ " و سوال دوم آنکه" چه باید کرد؟ "

مع الاسف در فضای رسانه ای- سیاسی ایران به هر دلیل سوال اول محبوبتر است، لیکن این نوشتار از زاویه سوال دوم به تجربه هشت ماهه گذشته می نگرد.

در این نوشتار بعد از شرح تمثیلی شرایط ایران در برجام و تبیین چارچوب فنی- اقتصادی موجود و تطبیق آن با شرایط قبل از برجام و ارائه راهکارهای قابل پیشنهاد، دو اصل کلی حاصل امده:

1- برای حفظ برجام باید بتوان از آن خارج شد.

2- بدیل سناریوی خروج از برجام، ماندن در برجام نیست.

سطر سطر اجزای بعدی این نوشتار، شرح این دو جمله متناقض نماست.

در این سه سال نوشتار حقیر در کانال اقتصاد سیاسی و رسانه های مختلف اجزای مختلفی از مسائل فنی-اقتصادی برجام را مکرراً و از وجوه مختلف با نقاط قوت و ضعف و با بیانی تخصصی توضیح داده است. حال پس از پایان برجام و در مقام جمع بندی اجازه می خواهم فقط یکبار و بر خلاف رویه معمول خود، همه آن ادبیات فنی را از بعد اقتصادی (نه امنیتی و سیاسی) در قالب یک مثال ساده و عام تجمیع کنم که بخش عمده ای از آنچه گذشته را بازنمایی می کند:

" برجام معامله ای بود که در آن پسری (ایران) پذیرفت به قیمت یک میلیون تومان (بازدارندگی هسته ای) شکلاتی (بند ۲۹ برجام) را از فروشنده (آمریکا) بخرد. فروشنده بعد از نقد گرفتن یک میلیون تومان، به پسرک گفت داخل مغازه بایست تا از پشت دخل شکلات را بیاورم. در این مدت برای آنکه حوصله ات سر نرود اجازه داری از این تخمه های روی میز بخوری به شرطی که تخمه های سفید را برداری و نه سیاه را (پی نوشت ۱۶ از پیوست دوم برجام). سایر افراد حاضر در مغازه هم با دلداری دادن پسرک به او تاکید می کردند که فروشنده الان با شکلات خواهد آمد و گاهی هم همنوا با پسرک می گفتند چقدر اوردن یک شکلات طول کشید. سرانجام شب شد و در حالی که پسرک همچنان منتظر بود تا شکلات را بدست اورد صاحب مغازه آهسته ولی به وضوح به کنار در رفت و گفت میخواهم مغازه را تعطیل کنم. سایر حضار به سرعت و از ترس ماندن پشت در بسته مغازه را ترک کردند اما پسرک با عصبانیت فریاد کشید که حق با من است و من در مغازه خواهم ماند تا شکلات من را بدهی. صاحب مغازه خندید در را قفل کرد و رفت. و پسرک هم چنان وسط مغازه بسته و خالی ایستاده و فریاد می کشد و "حقانیت" خود را اثبات می کند."

این مثال در دل خود مثالهای جنبی ای دارد:

1- شکلات یک میلیون تومانی واقعاً در بازار وجود دارد ولی شانس اینکه یک شکلات یک میلیون تومان باشد عقلا کم است. بندهای اقتصادی برجام بسیار کلی و بدون ضمانت هستند و اگر چه از پنجره ان ممکن است به اهداف عالی اقتصادی مطروح در بند ۲۹ دست یافت اما شانس این مسئله عقلا کم است. حتی انچه به صراحت در پیوست دوم برجام از SDN خارج شده بدلیل نبستن مکانیزم باز گشت به اس دی ان همراه با نبستن تعداد لایه های ذینفع نهایی از دید اوفک عملاً فاقد ارزش صریحند. این حقیقت این امر را به ذهن متبادر می کند که اساساً هدف طرف ایرانی مذاکرات گرفتن امتیاز اقتصادی برای ایران نبوده. امری که امروز خود مقامات محترم وزارت خارجه هم بر آن صحه می گذرند، اگر چه این صحه گذاری کاملاً خلاف اظهارات این عزیزان در همه چهار سال گذشته است.

2- منطقی نبود پسرک بعد از دادن یک میلیون تومان نقد و در حالی که مغازه دار پشت دخل بود در اعتراض به “بدعهدی، تعلل و عدم ایفای تعهدات "مغازه دار از مغازه (برجام) خارج شود چون عملاً به معنای چشم پوشی از حق بدست امده از پرداخت یک میلیون تومان بود. ایا ممکنه است پسرک دوباره یک میلیون تومان بدست اورد؟ بله اما بعد از کار بسیار و گذر زمان.

3- منطقی نبود وقتی مغازه دار کرکره را پایین می کشید پسرک در مغازه بماند و باید یا زیر کرکره را میگرفت و فریاد می زد و لگد، و یا قبل از بسته شدن کرکره خارج می شد.

4-  پسرک اکنون حتی اگر بخواهد هم نمی تواند از مغازه خارج شود چون در بسته است و حداکثر تلاش او برای بیرون آمدن از مغازه تلاش مذبوحانه ای برای بیرون آوردن نوک بینی خود از سوراخهای کرکره خواهد بود.

۵ پسرک دو راه دارد، نخست آنکه به دنبال قیچی اهن بر داخل مغازه بگردد و به نوعی کرکره را باز کند و خلاص شود و یا آنکه در مغازه بایستد و فریاد بکشد و از حق خود سخن بگوید. ما دومی را انتخاب کرده ایم.

6-  سایر حضار که حالا بیرون کرکره هستند یا نمی خواهند به ما کمک کنند یا نمی توانند چون کلید قفل آن را ندارند و دلیلی هم نمی بینند برای کسی که خودش تلاشی برای خروج از مغازه نمی کند و صرفاً بی هدف فریاد می کشد، کاری بکنند.

7-  برجام بلحاظ حقوقی حتی یک Gentleman agreement هم نیست و صرفاً یک Deal است. به همین خاطر تیم حقوقی ایران عملاً امکان استفاده از آن را در شکایت علیه آمریکا نداشت و ناچار به عهدنامه مودت استناد کرد.

ما به ازای فنی این مثال خاصه بند ٤و ٥و ٦ آن را در هشت ماه گذشته در نوشتار بعدی مفصلاً شرح خواهم داد.

فهم اینکه مغازه دار (آمریکا) به وضوح و اهستگی به سمت تشدید رژیم تحریم ها رفته است بدلایل مختلفی مهم است. در واقع بر خلاف نگاه غالب که اکنون در رسانه ها ترویج می شود، تشدید تحریم ها توسط آمریکا کاملاً گام به گام و مبتنی بر یک سیستم واکنش سنجی و برآورد هزینه انجام می شد نه یک خروج دیوانه وار غیر قابل پیش بینی از میراث "اوباما".

1-  ابتدا " تصویب" تحریم کاتسا روی میز آمد. ان هم به نحوی که اعمال آن با فاصله طولانی از زمان تصویب رخ می داد و واکنش ایران نسبت به فعل تصویب سنجیده می شد.

تحریم کاتسا مفصلاً و به وضوح ناقض بندهای ۲۵،۲۶،۲۷ و ۲۹ برجام و پی نوشت ۱۶ از پیوست دوم برجام بود.

واکنش ایران در آن زمان چه بود؟ ضمن محکوم کردن این اقدام، آن را صرفاً جمع بندی تحریم های قبلی و بی اهمیت دانست و از هر نوع اقدام عملی علیه این نقض همه جانبه برجام حتی در چارچوب برجام استنکاف ورزید. مقامات وزارت خارجه و بانک مرکزی این تحریم را فاقد اثر و یا بقول جناب دکتر عراقچی" تقض غیر فاحش برجام" می دانستند. رییس کل بانک مرکزی آقای دکتر سیف هم مواضعی نزدیک به همین جملات داشتند.( بعدها دکتر سیف با همین تحریم تگ SDGT خوردند و برنامه مفصلشان برای دوران بازنشستگی بی نتیجه ماند و بیش از هر ایرانی دیگر اثر این تحریم بی اهمیت را در زندگی شخصی خود حس کرد.)

طرف آمریکایی مطمئن شد که "هیچ" واکنشی از طرف ایران وجود ندارد. این "هیچ" در ذات خود هم عدم تمایل و هم عدم امکان را جمع دارد. در واقع نقشه ارزی ایران بعد از برجام طوری سامان یافته بود که توان طرف ایرانی بر هر نوع واکنش اقتصادی به تحریم اقتصادی را به صفر میل می داد و طبعاً سقف واکنش در سایر عرصه ها (اعم از سیاسی و نظامی) را به طرز ناامید کننده ای توام با احتیاط می کرد.(درباره این مغلول شدن توان واکنش در بعد اقتصادی بعدتر در بخش های بعدی همین نوشتار مفصلاً نکاتی را عرض خواهم کرد.)


2-  در گام بعدی و با فاصله زمانی چند ماهه امریکایی ها فهرست اول افراد و شرکتهای تحریم شده ذیل کاتسا را منتشر کردند. فهرست تعمدا بدون اثر دامنه دار و بدون هر نوع واکنش زنجیره ای تنظیم شده بود. مثلاً تنها موسسه مالی جدی ای که مورد تحریم قرار گرفته بود موسسه مهر اقتصاد بود که بدلیل بانک نبودن از تمام شبکه های تسویه ریالی قطع بود، پنجره ای با بانک مرکزی نداشت، در بازار بین بانکی حضور نداشت و مانند آن. در واقع تحریم به نحوی سامانه یافته بود که با "دُز" کم تزریق شود و بر اساس واکنش ایران، درباره دز تحریم های بعدی تصمیم گرفته شود. واکنش ایران به این افزایش دز تزریقی فریاد کشیدن و محکوم کردن بود و به خوبی آمریکا را مطمئن کرد که در مقابل تزریقات شدیدتر ایران "امکان" واکنش نخواهد داشت. لازم است تاکید کنم وقتی درباره عدم "امکان" صحبت می کنم مجدداً از یک میانگین موزون تمایل و توان حرف میزنم. چه بسا ایران توان واکنش را داشته ولی بخشی از کشور به هر دلیل تمایلی به این واکنش نداشته اند. خیلی مهم است که درک شود، منظور حقیر از واکنش خروج از برجام یا ماندن در برجام نیست. و اساساً گزینه های واکنش محدود به این دو نیست.

4-  در گام بعدی و با فاصله زمانی دور دوم تحریم کاتسا مجدداً با دز بیشتر نسبت به بار قبل ولی باز هم تعمدا بدون اثر حیاتی بر اقتصاد ایران تنظیم شد. این بار یک سناریو هم به فهرست تحریم الصاق شده بود. فهرست تحریمی به مخاطب خود می گفت که افرادی مرتبط به سپاه در یمن اقدام به چاپ غیر قانونی پول یمنی کرده اند و افراد به این خاطر تحریم شده اند. سناریو بدلایل فنی بسیار واقع بیانه نبود ولی اولین باری بود که همراهی یک فهرست تحریمی با یک سناریو تست می شد. واکنش ایران هم که قابل حدس بود: "هیچ".

موازی با این جنس افزایش تدریجی "دُز تزریق" از جهات دیگر کارهایی به مراتب مهم تر و موثر تر ظاهراً از جانبی غیر از آمریکا سامان میافت که آثار بسیار پایدار تر و جدی تری بر اقتصاد ایران می گذاشت اما همچنان با همین الگوی مرحله به مرحله و اهسته و مبتنی بر سنجش واکنش احتمالی ایران اعمال می شد.

این یادداشت ادامه دارد...

منبع : حامیان ولایت
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • امیدواری سرمربی پدیده برای پیروزی پرسپولیس
  • عکس/چهارشنبه آخر سال آرام بیمارستانها
  • اگرانقلاب نمی‌شد،وضعیت امروزما چه‌طور بود؟
  • ماجرای نامه‌های اوباما به رهبر انقلاب
  • کاهش ۷۵ درصدی حوادث
  • آخرین تحولات میدانی استان الجوف
  • ای کاش آقای آشنا این نظرسنجی را منتشر کند
  • عکس/ حرم امیرالمومنین علیه‌السلام در شب میلاد
  • ضاربان سرباز دو پسر بودند که دستگیر شدند
  • تحریم صدا سیما بی‌معنی است
  • قطع‌عضو ۱۰۷ نفر از مصدومان چهارشنبه سوری
  • سلبریتی فراموش کار
  • سرمربی تیم ملی فوتبال اروپایی است
  • فیلم/ لحظه فرود هواپیمای بدون چرخ در مهرآباد
  • رکوردهای رونالدو که مسی هنوز آن‌ها را فتح نکرد
  • وضعیت خصوصی سازی پرسپولیس و استقلال
  • اطلاعیه اسپانسر باشگاه پرسپولیس
  • خبر خوش برای شفر
  • یک مجری اگر یک جا بماند می گندد !
  • فردوسی پور سکوت خود را شکست
  • قوانین تلخ کار دست پرسپولیس داد
  • هم عدالت هم استقلال ومرزبندی بادشمن
  • به خاطر استقلال سرزنشم نکنید
  • ️آیا رانندگی زنان بدتر از مردان است؟!
  • حکم شرعی اعتکاف در مساجد دانشگاه
  • کینه شتری جشن عروسی را به عزا تبدیل کرد
  • چطور دزدهای نوروزی را ناامید کنیم؟
  • غرب پاسخگو باشد
  • یک کاسه آش ضرغامی با بازیگر معروف سینما
  • گاف دوباره آشنا؛ فروغ، فردوسی و فضاحت دولت
  • دغدغه کارگر برنامه نود است؟!
  • بالاخره فردوسی‌پور دلال و ابلیس هست یا نیست؟
  • اگه هاشمی زنده بود به روایت فائزه
  • مسأله ساده تغییر فردوسی‌پور
  • دریغ‌های سال ۱۳۹۷ ‌+عکس
  • تفاوت مدیر جهادی با مدیران کاخ نشین
  • ای کاش آقای آشنا این نظرسنجی را منتشر کند
  • فیلم/ کولاک شدید در محور شهمیرزاد
  • فیلم/ به ۱۴ فدراسیون پول داده‌ام
  • فیلم/ اعتراض به تبعیض امنیتی در انگلیس
  • فیلم/ بعد از خندوانه، بچه‌داری می‌کنم
  • فیلم/ پشت پرده مرگ تختی چه بود؟
  • فیلم/ خوشگذرانی بعضی‌ها در شب عید!
  • فیلم/ مقصدی دیدنی برای مسافران نوروزی
  • فیلم/مهمترین رویدادهای سیاسی قاره آمریکا
  • فیلم/ زد و خورد در جلسه پارلمان اردن!
  • فیلم/ لحظه غرق شدن کشتی باری در بندرعباس
  • نماهنگ/دوراهی‌های سرنوشت‌سازدر بیان رهبرانقلاب
  • فیلم/ آغاز جلسه پارلمان نیوزیلند با تلاوت قرآن
  • فیلم/ دومین عید کانکس‌نشینی سرپل ذهابی‌ها
  • مهدی رحمتی خرید فصل بعد استقلال را لو داد
  • مادرباردار آزادشهری منتظر بازگشایی جاده
  • چرا مردم از رأی به روحانی پشیمان شدند؟
  • ترامپ بودجه دورسانه ضدایرانی راکاهش می‌دهد
  • جزئیات حداقل حقوق کارگران در سال ۹۸
  • جزئیات طرح نمایندگان برای تقسیم اصفهان
  • تسلط بر بازار ارز و حفظ ارزش پول ملی
  • مضرات غذاهای کنسرو شده برسیستم گوارش
  • آخرین وضعیت مناطق سیل زده در مازندران
  • برنج را با این روش بپزید تا چاقتان نکند
  • آید بهار جان‌ها ...
  • کارشناسانی که به یکباره حذف شدند
  • برگ برنده پرسپولیس در دربی 89
  • توزیع هدایا در وزارت رفاه در ایام عید ممنوع شد
  • اظهارات پمپئو درباره آینده سیاسی‌اش
  • ایران تلفن همراه همسر و پسر نتانیاهو را هک کرد
  • هزینه هر درصد سوختگی در چهارشنبه سوری
  • ده کارکرد گفتمانی بیانیه گام دوم انقلاب
  • صحبت های جنجالی حسین عبدی
  • گفتگوی چالشی با محمد توسلی
  • ۳ سناریوی ساخت ماهواره در دانشگاه امیرکبیر
  • ترافیک سنگین در جاده‌های شمالی کشور
  • صفحه اول روزنامه های صبح امروز / سه شنبه 28 اسفند
  • آیا زنان میتوانند معتکف شوند؟
  • صف گوشت جمع نشده، صف مرغ هم آمد!