کد خبر: 114523
ف
برسی ابعاد نشست وزرای کشورهای عربی

تشکیل اتحادیه کشورهای ساحلی دریای سرخ؛ اهداف و پیامدها

وزیر خارجه عربستان سعودی، در نشست وزرای خارجه کشورهای عربی و آفریقایی از تأسیس اتحادیه کشورهای ساحلی دریای سرخ و خلیج عدن پرده برداشت.

تشکیل اتحادیه کشورهای ساحلی دریای سرخ؛ اهداف و پیامدها

 دریای سرخ که به دریای حبشه نیز معروف است، از زمان‌های دور پل ارتباطی بین شرق و غرب بوده و به دلیل اتصال هند، کشورهای عربی، آفریقایی و اروپایی از اهمیتی جهانی برخوردار است. این دریا با  ۲۲۵۰ کیلومتر طول، ۳۳۵ کیلومتر عرض و ۴۹۰ متر عمق، قاره آسیا و آفریقا را از یکدیگر جدا می‌کند. اهمیت راهبردی دریای سرخ به موقعیت جغرافیایی آن برمی‌گردد که امکان دسترسی قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی به دو اقیانوس هند و اطلس را فراهم ‌می‌آورد.  کشف نفت در منطقه خلیج فارس اهمیت دریای سرخ را افزون ساخت، زیرا در نقش کانالی طبیعی برای اتصال دریاها و آب‌های آزاد عمل می‌کرد. جزایر متعدد، تنگه های مهم و استراتژیک شامل خلیج عقبه، کانال سوئز، تنگه باب‌المندب در کنار منابع معدنی شامل آهن، مس، طلا، نقره و سرب  و ۱۲۰۰ نوع ماهی مختلف، جایگاه تعیین کننده‌ای را از نظر اقتصادی به دریای سرخ بخشیده است. تا به امروز بهره‌برداری از منابع این دریا از سوی کشورهای ساحلی با برنامه و همکاری مشخصی همراه نبوده و بیشتر بر درآمدهای ناشی از ترانزیت کالا و عبور و مرور دریایی متمرکز بوده‌اند. به دنبال افزایش قدرت بازیگران منطقه‌ای و شکل‌گیری رقابتِ نفوذ در دریای سرخ و شاخ آفریقا، تلاش‌ها برای ائتلاف‌ سازی نیز تقویت شد. حضور ترکیه و قطر در جزیره “سواکن” سودان حامل پیام‌هایی سیاسی – اقتصادی به مصر، رژیم صهیونیستی، عربستان و امارات است. افزایش توان دریایی ایران و تلاش برای بهره‌مندی از مواهب سیاسی، امنیتی واقتصادی آن نیز تنور تحرکات منطقه‌ای را داغ کرده است. همراهی و همکاری قطر – ترکیه در شاخ آفریقا که با هدف توسعه نفوذ، ترویج اخوانی‌گری و خنثی سازی تحریم‌های عربستان انجام می‌شود، اختلافات موجود در شورای همکاری خلیج فارس و ابهام نسبت به آینده آن، در کنار افزایش قدرت و فعالیت دریایی ایران به عنوان رقیب سنتی عربستان سبب شده است تا سعودی‌ها احیای مجدد الهام بخشی خود در کشورهای عربی- آفریقایی و مقابله با نفوذ رو به گسترش ترکیه و ایران در حیاط خلوت خود را در گِرو تأسیس اتحادیه‌ای متشکل از ۷ کشور  ساحلی دریای سرخ و خلیج عدن بیابند و با فراهم آوردن زمین بازی جدید، تاکیتک‌های نوینی را برای نیل به اهداف و سیاست‌های خود بکار گیرند. همسویی منافع و سیاست‌های عربستان با رژیم صهیونیستی در منطقه غرب آسیا و ضرورت بهره‌گیری از پتانسیل عربستان در نهایی کردن «معامله قرن» نیز احتمال همکاری پشت پرده و  نانوشته عربستان – رژیم صهیونیستی در پیاده‌ سازی این پروژه هوشمندانه را بیش از پیش تقویت کرده است.

همسویی منافع و سیاست‌های عربستان با رژیم صهیونیستی در منطقه غرب آسیا و ضرورت بهره‌گیری از پتانسیل عربستان در نهایی کردن «معامله قرن» نیز احتمال همکاری پشت پرده و نانوشته عربستان – رژیم صهیونیستی در پیاده‌ سازی این پروژه هوشمندانه را بیش از پیش تقویت کرده است.

۱-اهداف سیاسی عربستان

 روابط سیاسی، تجاری، فرهنگی ترکیه با کشورهای آفریقایی که از سال‌ها قبل آغاز شده است، با روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه و به طور ویژه از سال ۲۰۰۵ توسعه قابل توجهی یافت. هر چند دولت ترکیه نقش مهمی در گسترش روابط دوجانبه با کشورهای آفریقایی ایفا کرد، اما نقش اصلی در این زمینه را سازمان‌های غیر دولتی ترکیه و نهادهای خیریه این کشور به عهده داشتند که با کمک‌های انسان‌دوستانه خود در حوزه آموزش، ارتقاء سطح معیشت و خدمات، توانستند گام مهمی در راستای کاهش بحران انسانی در آفریقا بردارند.  این اقدامات از یکسو فشارها بر دولت‌های آفریقایی را کاهش و باور توسعه را در آن‌ها تقویت کرد و از طرفی فرصت‌های سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی گسترده‌ای را در اختیار ترکیه قرار داد. تأثیرگذارترین سازمان ترکیه‌ای در این زمینه سازمان همکاری و هماهنگی ترکیه «‌تیکا» است که با کمک‌های انسان‌دوستانه، آموزش، مدرسه سازی، احداث راه‌ها و پل‌ها، آموزش کشاورزان و توزیع بذر اصلاح شده میان آن‌ها نقش مؤثری در توسعه و تحکیم پایگاه سیاسی- اجتماعی ترکیه در کشورهای آفریقایی ایفا کرده است. در مقطع کنونی و با بالا گرفتن اختلافات قطر و عربستان، سرمایه مالی قطر پشتوانه طرح‌ها و اقدامات ترکیه در آفریقا قرار گرفته و نفوذ آن‌ها را سرعت بخشیده است. پیام‌های این حضور و نفوذ در قاره سیاه برای عربستان که همسویی دولت‌های آفریقایی با سیاست‌های خود را عمدتا مرهون کمک‌های اقتصادی به آن‌ها می‌داند، نگران کننده است. به همین دلیل عربستان به دنبال راهکاری مؤثر جهت مقابله با نفوذ ترکیه – قطر و احیای مجدد نفوذ خود در میان حکام و ملل آفریقایی، ایجاد اتحادیه کشورهای ساحلی دریای سرخ  را مدنظر قرار داده است تا از این طریق هم یک نظم و نسق قانونی به روابط  اعضای اتحادیه ببخشد و هم محدودیت‌هایی را بر روابط این کشورها با کشورهای رقیب عربستان اِعمال نماید.

عربستان به دنبال راهکاری مؤثر جهت مقابله با نفوذ ترکیه – قطر و احیای مجدد نفوذ خود در میان حکام و ملل آفریقایی، ایجاد اتحادیه کشورهای ساحلی دریای سرخ را مدنظر قرار داده است تا از این طریق هم یک نظم و نسق قانونی به روابط اعضای اتحادیه ببخشد و هم محدودیت‌هایی را بر روابط این کشورها با کشورهای رقیب عربستان اِعمال نماید.

۲-اهداف نظامی عربستان

دریای سرخ از دیرباز عرصه توافقات نظامی منطقه‌ای و بین المللی بوده است. در سال‌های اخیر و به دنبال داغ شدن تحولات یمن، تیرگی روابط ایران – عربستان، نزدیکی روابط عربستان – رژیم صهیونیستی و افزایش برنامه‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی هر یک از این کشورها در حوزه دریای سرخ، تلاش‌‌ها برای بهره‌برداری بهتر و بیشتر از موقعیت منطقه، خنثی سازی اقدامات رقبا و مصون ماندن از پیامدهای منفی رفتار آن‌ها، افزایش چشم‌گیری پیدا کرده است. عربستان سعودی که از یکسو با مدیریت ایران بر تنگه هرمز دچار نوعی تنگنای ژئوپولتیک شده بود،  تحولات یمن و احتمال تسلط نیروهای یمنی نزدیک به ایران بر تنگه باب المندب  را در حکم تکمیل محاصره دریایی خود  قلمداد کرده و خود را ناگزیر به واکنش مناسب در این زمینه می‌بیند. پیش از این نیز سعودی‌ها  توافق امنیتی ایران – اریتره در دوره احمدی نژاد را مانع و خطری برای شکل‌گیری یک سازمان امنیتیِ عربی در دریای سرخ و برنامه‌های توسعه‌ای خود دانسته و بر این باور بودند که ایران به دنبال تقویت حضور خود در دریای سرخ با در اختیار گرفتن بخش‌های ساحلی اریتره در جزیره «دهلک» است. به همین دلیل عربستان به منظور بازگرداندن «اریتره» به دامان ائتلاف عربی و محروم کردن ایران از یک هم‌پیمان مهم در جنوب دریای سرخ، تلاش زیادی را در قالب اتحادیه عرب صورت داد. پروژه جدید و فراملی عربستان موسوم به شهر «نیوم» نیز نه فقط یک پروژه اقتصادی، بلکه پل ارتباطی آسیا و آفریقا است که رژیم صهیونیستی هم در آن مشارکت دارد. رژیم صهیونیستی از زمان شیمون پرز به منظور عادی سازی روابط خود با اعراب، راه‌حل‌های اقتصادی و غیر سیاسی  از طریق ادغام «دانش فنی» رژیم صهیونیستی با «ثروت‌» کشورهای عربی را مطرح کرد. تلاش برای کلید زدن همکاری‌های آبی، زیست محیطی، اقتصادی و صنعتی می‌توانست راه‌حل مناسبی برای قبح زدایی تدریجی از روابط رسمی اعراب – اسرائیل باشد. پروژه خط آهن رژیم صهیونیستی و اعراب نیز ضمن اهداف اقتصادی در همین راستا قابل تحلیل است، زیرا به دنبال یافتن بدیل و جایگزینی برای کانال سوئز و اتصال بندر «ایلات» در دریای سرخ به بندر «اشدود» در مدیترانه است. یک دلیل مهم نگرانی رژیم صهیونیستی از حضور ایران در دریای سرخ و تلاش برای تحت‌الشعاع قرار دادن آن از طریق عربستان، این است که آن‌ها معتقدند ایران در صدد محاصره رژیم صهیونیستی از دریا و یافتن راهی برای اِعمال فشار و مقابله با این رژیم، در صورت قطع ارتباط ایران و جبهه مقاومت است. بنابراین سیطره نظامی- امنیتی بر دریای سرخ و مهار ایران و ترکیه از اهداف مهم عربستان و رژیم صهیونیستی است که می‌تواند در قالب اتحادیه کشورهای ساحلی دنبال شود.

۳- اهداف اقتصادی عربستان

شکل دهی به یک اتحادیه عربی- آفریقایی با منافع مشترک و تحت مدیریت و اراده عربستان، می‌تواند قدرت مانور این کشور را در سیطره بر جزایر مهم ، بهره‌برداری از منابع معدنی و صید ماهی دریای سرخ و امنیت انتقال انرژی افزایش دهد. مقامات سعودی هدف خود از احداث پل و برقراری ارتباط زمینی بین عربستان و مصر را کمک به توسعه اقتصادی شرق و غرب دریای سرخ اعلام کرده‌اند. به نظر می‌رسد که عربستان به جای پیگیری سیاست‌های گذشته خود در تزریق پول به کشورهای همسو، به دنبال توسعه اقتصادی این کشورها از طریق منابع و ثروت‌های معدنی خودشان است. در واقع تصمیم‌سازان سعودی با این تاکتیک تصمیم دارند که ابتکار عمل دولت ترکیه در قبال کشورهای شاخ آفریقا را بر علیه خودش بکارگرفته و به نفع عربستان مصادره نمایند. بهبود اوضاع معیشتی و درآمدی کشورهای ساحلی دریای سرخ می تواند پایگاه سیاسی و مردمی عربستان در این ناحیه را تقویت، نهادینه و بیمه کند. اما بر خلاف تأثیرات زودبازده و کم خطر اقدامات امنیتی عربستان در این منطقه، طرح‌های اقتصادی به ویژه در حوزه کشت فراسرزمینی به دلیل اختلافات موجود میان کشورهای منطقه، از ابتدا با چالش‌هایی جدی مواجه بوده است. اختلافات مصر و اتیوپی به خاطر ایجاد سد در مسیر نیل آبی، روابط نامطلوب اریتره – اتیوپی و اعتراض مصر به سرمایه گذاری عربستان در بخش کشاورزی سودان و اتیوپی  که آن را عاملی برای تشدید مشکلات آبی خود می داند سبب شده است تا هم تحقق توسعه در کشورهای آفریقایی به واسطه عربستان و هم اهداف بعدی سعودی‌ها از این ناحیه محل تردید باشد.
تلاش ایران برای تعمیق روابط خود با کشورهای آفریقایی و ساحلی دریای سرخ به رغم پیشرفت اولیه، همواره از مداخله عربستان و تزریق منابع مالی گسترده به این کشورهای فقیر ساحلی تأثیر پذیرفته است.

۴- پیامدهای این اتحادیه برای ایران

دریای سرخ و تنگه باب المندب از اهمیت ویژه‌ای در حمل و نقل بین المللی برخوردار است. ایران نیز در سال‌های اخیر به اقتضای شرایط منطقه و با هدف وسعت بخشیدن به عمق استراتژیک، تضمین امنیت خود و در اختیار گرفتن برگ برنده‌ای برای مقابله با تهدیدات احتمالی، حضور خود در این مناطق سوق الجیشی و استراتژیک را تقویت کرده است. تلاش برای احداث پایگاه دریایی در سوریه و یمن و توسعه روابط با کشورهای ساحلی دریای سرخ می‌تواند ایران را به این هدف مهم و حیاتی نزدیک کرده و در دوره تحریم، منافع اقتصادی سرشاری را برای ایران به دنبال داشته باشد. اما تلاش ایران برای تعمیق روابط خود با کشورهای آفریقایی و ساحلی دریای سرخ به رغم پیشرفت اولیه، همواره از مداخله عربستان و تزریق منابع مالی گسترده به این کشورهای فقیر ساحلی تأثیر پذیرفته است. ایران در سال ۲۰۱۰ با جیبوتی رزمایش مشترک نظامی برگزار کرد، اما با دخالت و درخواست عربستان در سال ۲۰۱۵، جیبوتی روابط خود با ایران را قطع کرد. مداخله عربستان در تحولات یمن و ناامن سازی خطوط ساحلی این کشور نیز باعث از دست رفتن امتیاز ایران جهت احداث پایگاه در این کشور شد. حضور امنیتی ایران در دریای سرخ برای دسترسی به آب‌های فرامنطقه‌ای و خروج از تنگنای تحریم و مقابله با دزدان دریایی و تضمین امنیت کشتی‌ها و نفتکش‌های خود، مستلزم داشتن پایگاه‌هایی اختصاصی یا اجاره‌ای به منظور تدارکات، تجدید قوا، آمادگی جهت مقابله با تهدیدات و تسریع در اجرای برنامه‌ها است که همگی این موارد در صورت موفقیت عربستان در ایجاد اتحادیه کشورهای ساحلی دریای سرخ با مشکل مواجه خواهند شد. هرچند مقامات عالی رتبه ارتش از آمادگی ایران در اعزام زیردریایی به مأموریت‌های طولانی مدت در آب‌های بین المللی به عنوان یک راهکار مهم سخن گفته و پرده برداشته‌اند، اما این موفقیت مهم هم نمی‌تواند منافع پایگاه منطقه‌ای و ضرورت برخورداری از آن برای ایران  را تحت الشعاع قرار دهد.

۵- پیامدهای این اتحادیه برای ترکیه:

ترکیه با ایجاد پایگاه نظامی در قطر، سومالی(سواحل اقیانوس هند) و جزیره «سواکن» سودان که به دروازه دریای سرخ معروف است، یک مثلث استراتژیک در خلیج فارس، اقیانوس هند و دریای سرخ  رقم زده است. این اقدامات، همواره ترکیه را به یک خطر و رقیب جدی برای نفوذ عربستان در شاخ آفریقا و با توان تأثیرگذاری بر فضای داخلی مصر، بدل ساخته است . حضور نظامی، اقتصادی و فرهنگی ترکیه در کشورهای سومالی، سودان و دیگر کشورهایی آفریقایی که اخیرا با سرمایه‌گذاری و همکاری  قطر نیز همراه شده است، ترکیه را به عنوان یکی از طرف‌های مستقر و تأثیر گذار در دریای سرخ مطرح ساخته است، که در آینده تحولات این منطقه نیز سهم عمده‌ای خواهد داشت. اثرگذاری ترکیه بر روابط عربستان- قطر، تحت الشعاع قرار دادن فضای داخلی مصر با نگاه اخوانی، ترجیح حضور ترکیه در میان ملل آفریقایی به دلیل اقدامات بشردوستانه، نفوذ سازمان‌های غیر دولتی و خیریه ترکیه نظیر «تیکا» به مناطق محروم و دور افتاده کشورهای آفریقایی که از دسترسی و نفوذ دولت‌ها خارج است را می‌توان به عنوان عمده چالش‌های عربستان در رقابت با ترکیه بر سر حوزه نفوذ در شاخ آفریقا مطرح کرد. ترکیه به ویژه از سال ۲۰۰۸ با بهره‌گیری از قدرت نرم خود، حضور و نفوذ مؤثر و بی‌دغدغه‌ای را در آفریقا رقم زد که این امر در کنار تقویت پایگاه سیاسی- امنیتی ترکیه، بازار مناسبی را برای اقتصاد تولید محور ترکیه فراهم آورده بود. با اعلام پروژه تشکیل اتحادیه کشورهای ساحلی دریای سرخ و خلیج عدن از سوی عربستان، مطمئنا مقامات ترکیه‌ای نسبت به دستاوردهای خود احساس خطر کرده و باید منتظر اقداماتی از سوی آن‌ها برای مقابله و به شکست‌ کشاندن طرح عربستان باشیم. یکی از امیدهای ترکیه برای ناکام گذاشتن این طرح، بهره بردن از اختلافات سیاسی، سرزمینی و زیست محیطی برخی کشورهای عضو این اتحادیه است. به نظر می‌رسد که رقابت قدرت در دریای سرخ و شاخ آفریقا در آینده نزدیک به محوربندی‌های روشن و ملموس‌تر و تنش‌های مستقیم و غیرمستقیم بیشتری خواهد انجامید. عربی بودن اکثر کشورهای ساحلی، پررنگ بودن اسلام سلفی عربستان نسبت به اسلام اخوانی ترکیه در میان کشورهای اسلامی، نفوذ سیاسی و دیپلماتیک عربستان در این کشورها که با تشکیل این اتحادیه تقویت نیز خواهد شد، از عمده چالش‌هایی است که ترکیه در رقابت خود با عربستان در دریای سرخ با آن مواجه خواهد شد.

منبع : اندیشکده تبین
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • طلب میلیاردی شهرداری ازقوه قضائیه وناجا
  • نگرانی اسرائیل از تحولات جنگ یمن
  • مایلی کهن سرمربی ملوان نمی شود
  • بشار رسن مدال قهرمانیش را گرفت
  • وعده پسر ترامپ برای رسوا کردن چپگرایان
  • حریق برج مسکونی در سعادت آباد
  • صف وحشتناک مرغ و گوشت آمریکایی‌ها
  • راه برون رفت جهان از وضعیت فعلی
  • پیش بینی فروپاشی دولت آلمان
  • از «کلاه قرمزی» چه خبر؟
  • یکسال دیگر با پرسپولیس قرارداد دارم
  • جام شهدا برگزار می شود
  • تبریک «ظریف» به «جانسون»
  • ماهینی پاسخ شایعات را داد
  • خریدجدید استقلالی ها مشخص شد
  • واسطه لندن برای حل تنش باایران
  • 250 میلیون تومان پول رهن خانه از مجلس گرفتم
  • غبار‌روبی مضجع نورانی امام رضا(ع)
  • بوریس جانسون نخست وزیر انگلیس شد
  • ارزشمندترین تیم جهان مشخص شد
  • عکس/مراسم تودیع و معارفه رئیس کمیته امداد
  • پنبه اعتبار و ارزش‌های‌ غربی زده شده است
  • قیمت گوشت متعادل نیست
  • نمایندگانی که با تأخیر به مجلس آمدند
  • کدام مدل کارآمد است؟
  • تشکر رهبر انقلاب از مردم متدین کشمیر
  • فیلم/جولان میوه‌های قاچاق باقیمت‌های نجومی!
  • درخواست ایران از نیجریه درباره شیخ زکزاکی
  • فیلم/تعریف جالب کارشناس BBC ازاقتدار ایران
  • فیس اپ؛ جاسوس افزار یا ابزار سرگرمی
  • فیلم / پلنگ ایرانی در گلستان
  • روزهای سخت‌ در انتظار عادل فردوسی پور
  • فیلم/نجات یک نوزادتوسط سگ‌های ولگرد!
  • نخست وزیر عراق چرا به ایران آمد؟
  • فیلم/هشداردادستان کشوربه قاضی‌ های فاسد
  • فیلم/سخنگوی دولت یاد فیلم "قیصر" می‌افتد!
  • تصمیم نهایی با من است
  • دولت سه درصد کوچک شد
  • عکس/بحران آب آشامیدنی در روستاخراسان شمالی
  • بیرانوند ذخیره جانشین بوفون می شود
  • واکنش مضحک پمپئو به بازداشت جاسوسان در ایران
  • عکس/ رهبرکره شمالی پای صندوق رای
  • ماجرای دوتابعیتی‌ها در مجلس جنجال‌ساز شد
  • واکنش ضرغامی به قدرت نمایی سپاه
  • چرا حقوق بازنشستگان کم است؟
  • نظر مطهری درخصوص تحریم‌ انتخابات
  • تصویری دردآور از یک زن مهاجر
  • بولتون دنبال جنگ است اما ترامپ نه!
  • فیلم/ برخورد عجیب با متهم سیاهپوست
  • «اون» در کنار جدیدترین زیردریایی کره شمالی
  • فیلم/ "ورزش کن بلیط مترو جایزه بگیر"
  • اظهارنظر تازه روحانی درباره قیمت گوشت
  • فیلم/ زنانی که امنیت ندارند
  • تجهیز حماس به موشک نقطه‌زن
  • فیلم/شیرین‌کاری‌نامزد نخست‌وزیرانگلیس
  • چرخ اقتدار می‌چرخد +عکس
  • عکس/ آتش سوزی گسترده در پرتغال
  • انتقاد محسن هاشمی از شهردار تهران
  • فیلم/ استقبال با لنگه کفش از یک سعودی!
  • عکس/ تالابی زیبا در بابل
  • فیلم/ترامپ:می‌توانم 10 میلیون افغانی روبکشم
  • اگر افسران سیا لو رفته‌اند، عملیات‌ها باید لغو شود
  • نامه «لاریجانی» به «روحانی» درباره‌ افزایش حقوق
  • فیلم/تکریم و معارفه روسای قدیم و جدید
  • وانکش حسینی به تعهدات برجامی اروپایی ها
  • دیدار محرمانه مریم رجوی با نتانیاهو
  • زمین‌گیر شدن زورگیران خشن درتهران
  • عکس/پرتاب فضاپیمای هند به کره‌ماه
  • یادآوری وعده‌های برجامی روحانی
  • یادآوری وعده‌های برجامی روحانی
  • پیروانی: به رحمتی گفتم از استقلال برو
  • اینستکس همان «تقریبا هیچ» است
  • مراسم تودیع و معارفه فتاح و بختیاری
  • عکس/تشییع پیکرشهیدسیدمحسن نقیبی
  • جهش مصرف آب تهران در هفته جاری